Bạn có bao giờ gặp tình trạng vừa bước chân xuống giường vào buổi sáng thì gót chân đau nhói, phải đi khập khiễng vài bước mới đi được? Điều lạ là sau khi đi lại khoảng 5–10 phút, cơn đau lại giảm dần, khiến nhiều người nghĩ rằng bệnh không đáng lo và cố gắng chịu đựng. Thực tế, đây là một trong những lý do rất nhiều bệnh nhân tìm đến phòng khám của chúng tôi. Có người đau mới vài tuần, nhưng cũng có người đã chịu đựng nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Không ít trường hợp đã tự mua thuốc, đắp lá hoặc uống thực phẩm chức năng vì nghĩ mình bị gai gót chân nhưng tình trạng vẫn không cải thiện. Vậy đau gót chân khi ngủ dậy là biểu hiện của bệnh gì? Có phải cứ đau gót chân là do gai gót không? Hãy cùng tìm hiểu.
Đây là đặc điểm rất điển hình của viêm mạc gan chân, nguyên nhân phổ biến nhất gây đau gót chân. Mạc gan chân là một dải mô rất chắc nằm dưới lòng bàn chân, có nhiệm vụ nâng đỡ vòm bàn chân và giúp giảm lực tác động mỗi khi chúng ta đứng hoặc đi lại. Mỗi ngày, cấu trúc này phải chịu hàng nghìn bước chân nên rất dễ bị quá tải nếu bạn đứng lâu, đi nhiều, chạy bộ hoặc thừa cân.
Ban đêm, khi ngủ, bàn chân được nghỉ ngơi nên mạc gan chân có xu hướng co ngắn lại. Đến sáng hôm sau, khi vừa đặt chân xuống đất, toàn bộ trọng lượng cơ thể dồn lên gót chân làm dải mạc này bị kéo căng đột ngột. Nếu mạc gan chân đang bị viêm hoặc có những tổn thương nhỏ, người bệnh sẽ cảm thấy đau nhói ở những bước chân đầu tiên. Sau vài phút đi lại, mạc gan chân dần giãn ra, tuần hoàn máu tốt hơn nên cơn đau giảm đáng kể. Đây chính là lý do nhiều người thường nói: "Đi một lúc thì đỡ đau."
Đây là hiểu lầm rất phổ biến. Khi chụp X-quang, nhiều người thấy kết quả ghi "gai gót chân" liền cho rằng chiếc gai chính là nguyên nhân gây đau. Vì vậy, họ chỉ mong tìm được loại thuốc có thể "làm tan gai".
Thực tế, gai gót chân chỉ là phần xương phát triển thêm do điểm bám của mạc gan chân bị kéo căng trong thời gian dài. Có rất nhiều người có gai gót nhưng hoàn toàn không đau. Ngược lại, cũng có nhiều bệnh nhân đau dữ dội nhưng phim X-quang lại không hề thấy gai xương.
Điều gây đau chủ yếu là tình trạng viêm của mạc gan chân hoặc các mô mềm xung quanh, chứ không phải bản thân chiếc gai xương. Vì vậy, điều trị chỉ tập trung vào "gai gót" thường không mang lại hiệu quả như mong muốn.
Đây là nguyên nhân gặp nhiều nhất. Người bệnh thường đau ở mặt dưới gót chân, đặc biệt là vị trí gần phía trong của gót. Cơn đau xuất hiện rõ nhất vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu rồi đứng dậy. Đi lại vài phút thì đỡ nhưng nếu đứng hoặc đi nhiều, cơn đau có thể quay trở lại vào cuối ngày. Bệnh thường gặp ở người phải đứng nhiều, người thừa cân, người chạy bộ, nhân viên bán hàng, giáo viên hoặc những người mang giày dép không phù hợp trong thời gian dài.
Nếu cơn đau nằm phía sau gót chân thay vì dưới lòng bàn chân, bác sĩ sẽ nghĩ nhiều đến viêm gân Achilles. Đây là gân lớn nhất của cơ thể, nối cơ bắp chân với xương gót. Khi vận động quá mức, đặc biệt ở người chơi thể thao hoặc thường xuyên leo cầu thang, gân có thể bị viêm hoặc xuất hiện những tổn thương nhỏ. Người bệnh thường đau phía sau gót chân, đau tăng khi kiễng chân, chạy bộ hoặc lên xuống cầu thang. Buổi sáng mới ngủ dậy, gân còn cứng nên cảm giác đau thường rõ hơn.
Ở người lớn tuổi, lớp mỡ dưới gót chân có xu hướng mỏng dần theo thời gian. Lớp mỡ này hoạt động giống như một chiếc đệm giúp hấp thu lực khi bàn chân tiếp xúc với mặt đất. Khi lớp đệm bị teo, mỗi bước đi sẽ tạo áp lực trực tiếp lên xương gót, khiến người bệnh cảm thấy đau như giẫm lên nền cứng. Triệu chứng thường xuất hiện khi đứng hoặc đi lâu và giảm khi đi giày có đệm mềm.
Một số trường hợp đau gót chân không xuất phát từ gân hay mạc gan chân mà do dây thần kinh bị chèn ép. Ngoài đau, người bệnh có thể cảm thấy tê, nóng rát hoặc như điện giật lan xuống lòng bàn chân. Cơn đau đôi khi xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi và có thể tăng vào ban đêm. Đây là nguyên nhân ít gặp hơn nhưng cần được nghĩ đến nếu điều trị thông thường không hiệu quả.
Nếu đau gót chân xảy ra ở cả hai bên, kèm theo cứng khớp buổi sáng kéo dài hoặc đau nhiều vị trí khác trên cơ thể, bác sĩ sẽ nghĩ đến các bệnh lý viêm khớp như viêm cột sống dính khớp hoặc viêm khớp vảy nến. Những bệnh này không chỉ gây đau tại gót chân mà còn ảnh hưởng đến nhiều khớp và điểm bám gân khác trong cơ thể. Việc phát hiện sớm rất quan trọng để tránh tổn thương khớp về lâu dài.
Đừng cố gắng chịu đựng nếu cơn đau kéo dài trên hai tuần, ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đến việc đi lại. Bạn cũng nên đi khám nếu đau kèm theo sưng, đỏ, nóng vùng gót chân, tê bì bàn chân hoặc đau đến mức không thể chịu lực. Khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và điều trị ngay từ giai đoạn đầu. Điều này không chỉ giúp giảm đau nhanh hơn mà còn hạn chế nguy cơ bệnh trở thành mạn tính.
Việc điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây đau. Với đa số trường hợp viêm mạc gan chân, người bệnh có thể cải thiện bằng cách giảm các hoạt động gây quá tải, mang giày phù hợp, tập các bài kéo giãn mạc gan chân và gân Achilles, kết hợp thuốc chống viêm khi cần thiết. Một số trường hợp cần kết hợp vật lý trị liệu, sóng xung kích, tiêm dưới hướng dẫn siêu âm hoặc sử dụng lót giày chỉnh hình để giảm áp lực lên vùng gót chân. Phẫu thuật rất hiếm khi cần đến và chỉ được cân nhắc khi các phương pháp điều trị bảo tồn thất bại sau một thời gian dài.
Đau gót chân khi ngủ dậy không phải là triệu chứng có thể bỏ qua, nhưng cũng không nên quá lo lắng khi nghe kết quả "gai gót chân" trên phim X-quang. Điều quan trọng nhất là xác định đúng cấu trúc đang bị tổn thương. Chỉ khi biết chính xác nguyên nhân, việc điều trị mới mang lại hiệu quả và giúp bạn tránh được tình trạng đau kéo dài, tái phát nhiều lần. Nếu bạn thường xuyên bị đau gót chân vào buổi sáng hoặc cơn đau ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy đến khám sớm để được đánh giá và điều trị phù hợp. Phát hiện sớm luôn giúp việc điều trị đơn giản và hiệu quả hơn so với khi bệnh đã kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
