Bàn chân bẹt là tình trạng lòng bàn chân gần như áp sát hoàn toàn xuống mặt đất khi đứng, khiến vòm cong sinh lý của bàn chân giảm hoặc mất đi. Đây là tình trạng khá phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời.
Nhiều phụ huynh khi thấy con có bàn chân “phẳng” thường rất lo sợ rằng trẻ sẽ đi không vững, biến dạng chân hoặc ảnh hưởng vận động sau này. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng là bệnh lý nguy hiểm. Ngược lại, một số cha mẹ lại quá chủ quan vì nghĩ “lớn lên tự hết”, dẫn đến bỏ qua giai đoạn can thiệp tốt nhất cho trẻ. Vậy đâu là giới hạn bình thường? Khi nào cần theo dõi và khi nào nên điều trị?
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cấu trúc bàn chân chưa phát triển hoàn chỉnh. Phần lòng bàn chân có nhiều mô mỡ nên nhìn giống như không có vòm chân. Đồng thời, hệ cơ – dây chằng còn mềm và lỏng lẻo nên bàn chân dễ “xẹp” khi đứng.
Phần lớn trẻ dưới 5–6 tuổi có thể xuất hiện bàn chân bẹt sinh lý và sẽ cải thiện dần theo quá trình phát triển. Điều này có nghĩa là:
Điều quan trọng nhất là đánh giá xem trẻ có phải bàn chân bẹt sinh lý hay bàn chân bẹt bệnh lý.
Cha mẹ có thể tạm yên tâm nếu trẻ:
Đây thường là bàn chân bẹt mềm dẻo – dạng phổ biến và khá lành tính ở trẻ em. Nhiều trường hợp chỉ cần:
là đủ hỗ trợ sự phát triển tự nhiên của vòm bàn chân.
Dù đa số là sinh lý, vẫn có một số trường hợp cần được thăm khám sớm. Cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu có các biểu hiện:
+ Trẻ đau chân hoặc nhanh mỏi khi đi lại: Đây là dấu hiệu quan trọng cho thấy cấu trúc bàn chân có thể đang chịu tải không đúng.
+ Trẻ đi lệch chân, té nhiều. Một số trẻ bàn chân bẹt nặng có thể:
+ Mòn giày bất thường: Nếu đế giày mòn lệch một bên quá nhanh, có thể trục bàn chân và cổ chân đang bị sai lệch.
+ Cứng bàn chân, không tạo được vòm: Nếu trẻ nhón chân mà vẫn không xuất hiện vòm chân, đây có thể là bàn chân bẹt cứng – dạng cần đánh giá chuyên sâu hơn.
+ Kèm đau gối, đau hông hoặc đau lưng: Bàn chân là nền tảng chịu lực của toàn cơ thể. Khi trục bàn chân sai lệch kéo dài, trẻ có thể ảnh hưởng lên: Cổ chân, gối, khớp háng, cột sống...
Không phải tất cả trường hợp đều gây biến chứng. Tuy nhiên, nếu bàn chân bẹt nặng kéo dài mà không được theo dõi phù hợp, trẻ có thể gặp:
Một số trẻ lớn lên vẫn sinh hoạt bình thường, nhưng một số khác lại bắt đầu đau khi học thể thao cường độ cao hoặc đứng lâu. Vì vậy, việc đánh giá sớm giúp xác định:
Trẻ chỉ cần theo dõi hay cần hỗ trợ can thiệp để tránh ảnh hưởng lâu dài
Điều đầu tiên là không nên tự mua nẹp hoặc lót chỉnh hình theo quảng cáo trên mạng khi chưa đánh giá đúng tình trạng của trẻ. Việc điều trị cần cá thể hóa tùy theo: độ tuổi, mức độ chân bẹt, độ mềm dẻo, triệu chứng đau, khả năng vận động...
Thông thường, hướng xử trí có thể gồm:
+ Theo dõi định kỳ:: Áp dụng cho các trường hợp sinh lý, không triệu chứng.
+ Bài tập hỗ trợ cơ bàn chân: Một số bài tập giúp cải thiện kiểm soát cơ và hỗ trợ hình thành vòm chân.
+ Lót chỉnh hình bàn chân: Trong một số trường hợp có triệu chứng, lót chỉnh hình phù hợp có thể giúp: phân bố lực tốt hơn, giảm đau, hỗ trợ tư thế vận động
+ Vật lý trị liệu: Giúp cải thiện: Cân bằng cơ thể, tạo dáng đi chuẩn, tăng sức mạnh hệ cơ xương khớp, kiểm soát vận động giúp trẻ phát triển đồng đều
Đi chân trần trên bề mặt phù hợp như: Cỏ, cát, thảm mềm... có thể giúp kích thích cảm giác và hoạt động cơ bàn chân ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là đi chân trần sẽ “chữa khỏi” hoàn toàn bàn chân bẹt. Cha mẹ nên hiểu rằng:
Bàn chân bẹt ở trẻ em là tình trạng rất phổ biến. Phần lớn là sinh lý và có thể cải thiện theo thời gian, vì vậy cha mẹ không cần quá hoang mang. Tuy nhiên, cũng không nên chủ quan khi trẻ có các dấu hiệu: đau chân, đi lệch, dễ té, mỏi chân khi vận động, ảnh hưởng giáng đi... Cần phát hiện sớm và theo dõi đúng cách sẽ giúp trẻ phát triển vận động tốt hơn và hạn chế các ảnh hưởng lâu dài lên hệ cơ xương khớp.
Thông tin tham khảo:
Phòng khám Bs.CKI LÊ VĂN ĐỊNH: CƠ XƯƠNG KHỚP - VẬT LÝ TRỊ LIỆU
Địa chỉ: 974 Phan Đăng Lưu, phường Long Hương, Tp Bà Rịa (cũ), nay Tp HCM
Điện thoại/Zalo: 0947 316 118
Google Maps: “Phòng khám Cơ Xương Khớp - VLTL - Bà Rịa”
Nguồn: Bài viết được tạo bởi Bs Định và Medboss AI Định Lê
