Bàn chân bẹt (Flatfoot) là tình trạng vòm dọc trong của bàn chân bị hạ thấp hoặc mất hoàn toàn khi đứng chịu lực. Ở bàn chân bình thường, vòm chân đóng vai trò như một “lò xo sinh học”, giúp hấp thu chấn động, phân bố lực đều và hỗ trợ cơ thể di chuyển hiệu quả. Khi vòm chân bị sụp, toàn bộ lực tỳ dồn xuống mặt trong bàn chân, cổ chân và các khớp phía trên.
Bàn chân bẹt có thể xuất hiện ở một hoặc hai bên, mức độ từ nhẹ đến nặng. Nhiều trường hợp không gây đau ngay nhưng về lâu dài có thể ảnh hưởng đến dáng đi, tư thế và chức năng vận động toàn thân.
Bàn chân bẹt rất thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời. Phần lớn trẻ dưới 3–4 tuổi đều có bàn chân bẹt do lớp mỡ gan chân dày và hệ cơ – dây chằng chưa phát triển hoàn thiện. Theo thời gian, khi trẻ lớn lên, biết chạy nhảy và chịu lực nhiều hơn, vòm chân sẽ dần hình thành.
Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp bàn chân bẹt đều tự cải thiện. Một số trẻ vẫn duy trì tình trạng này sau 6–7 tuổi và bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu bất thường về dáng đi hoặc đau mỏi khi vận động.
Vòm chân mất khi đứng nhưng xuất hiện lại khi nhón gót hoặc khi ngồi
Không đau, không hạn chế vận động
Thường gặp ở trẻ nhỏ và có xu hướng cải thiện theo tuổi
Vòm chân không xuất hiện ngay cả khi nhón gót
Có thể kèm đau bàn chân, cổ chân, gối hoặc mỏi nhanh khi đi lại
Dáng đi lệch, mòn giày lệch mặt trong
Có nguy cơ tiến triển và gây biến dạng thứ phát
Việc phân biệt hai dạng này có ý nghĩa rất quan trọng trong quyết định theo dõi hay can thiệp điều trị.
Bàn chân bẹt có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau:
Yếu cơ nâng đỡ vòm chân, đặc biệt là cơ chày sau
Dây chằng gan chân lỏng lẻo
Thừa cân, béo phì làm tăng tải trọng lên bàn chân
Giày dép không phù hợp trong giai đoạn phát triển
Tiền sử chấn thương cổ chân – bàn chân
Yếu tố di truyền
Ở trẻ em, nguyên nhân thường là sự phối hợp giữa yếu cơ và thói quen vận động chưa phù hợp.
Phụ huynh có thể nhận biết sớm bàn chân bẹt thông qua một số dấu hiệu:
Dấu ướt bàn chân in đầy mặt trong khi bước lên nền ướt
Trẻ đi mỏi chân nhanh, hay kêu đau sau khi đi bộ hoặc chạy nhảy
Mòn giày lệch mặt trong
Cổ chân nghiêng vào trong khi đứng
Dáng đi không vững, dễ té ngã
Những dấu hiệu này càng rõ khi trẻ vận động nhiều hoặc đứng lâu.
Không phải mọi trường hợp bàn chân bẹt đều cần điều trị. Can thiệp được khuyến cáo khi:
Trẻ trên 6 tuổi vẫn còn bàn chân bẹt rõ
Có đau, mỏi chân hoặc hạn chế vận động
Dáng đi bất thường, lệch trục cổ chân – gối
Bàn chân bẹt tiến triển nặng theo thời gian
Trẻ tham gia thể thao nhưng dễ chấn thương
Can thiệp sớm giúp ngăn ngừa biến chứng và hỗ trợ sự phát triển vận động toàn diện của trẻ.
Vật lý trị liệu là phương pháp điều trị bảo tồn nền tảng trong bàn chân bẹt trẻ em. Mục tiêu không chỉ là “nâng vòm chân” mà còn giúp trẻ kiểm soát vận động tốt hơn.
VLTL tập trung vào:
Tăng sức mạnh cơ nội tại bàn chân
Tăng cường cơ chày sau và nhóm cơ cẳng chân
Cải thiện thăng bằng và kiểm soát tư thế
Điều chỉnh dáng đi và phân bố lực tỳ
Các bài tập được thiết kế phù hợp với từng độ tuổi và mức độ bàn chân bẹt.
Lót giày chỉnh hình thường được chỉ định khi trẻ có triệu chứng đau, biến dạng tiến triển hoặc đáp ứng kém với tập luyện đơn thuần. Lót giúp nâng đỡ vòm chân thụ động, giảm tải lên cơ – gân và hỗ trợ quá trình tập phục hồi chức năng.
Tuy nhiên, lót giày không thay thế cho vật lý trị liệu mà cần được phối hợp song song để đạt hiệu quả lâu dài.
Bàn chân bẹt là tình trạng phổ biến ở trẻ em, phần lớn là sinh lý và có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, những trường hợp bàn chân bẹt tồn tại sau 6 tuổi hoặc kèm triệu chứng cần được đánh giá và can thiệp kịp thời. Vật lý trị liệu đóng vai trò trung tâm trong điều trị bảo tồn, giúp trẻ phát triển vòm chân sinh lý, cải thiện dáng đi và phòng ngừa biến chứng về sau.
Nếu phụ huynh còn băn khoăn về tình trạng bàn chân của trẻ, việc thăm khám và đánh giá sớm tại cơ sở vật lý trị liệu: Phòng khám Cơ xương khớp- VLTL, 974 Phan Đăng Lưu, Long Hương, BRVT (cũ). web:xuongkhopbr.com
379629976978.gif)
354999782540.jpg)
